Ortodoncja u dzieci a ortodoncja u nastolatków – kiedy zacząć leczenie i czym się różni?

Leczenie ortodontyczne to nie tylko kwestia estetyki uśmiechu, ale także zdrowia całego układu stomatognatycznego. Coraz więcej rodziców zastanawia się, kiedy jest najlepszy moment na rozpoczęcie leczenia ortodontycznego u swojego dziecka – w wieku wczesnoszkolnym czy dopiero w okresie nastoletnim? Odpowiedź nie jest jednoznaczna, ponieważ ortodoncja u dzieci i ortodoncja u nastolatków różnią się zarówno celami, jak i metodami leczenia.

W tym artykule wyjaśnimy, na czym polega różnica między leczeniem ortodontycznym u dzieci i u nastolatków, kiedy najlepiej rozpocząć terapię i dlaczego wczesna diagnostyka ma kluczowe znaczenie.

Rozwój szczęki, żuchwy i zębów to proces, który przebiega etapami. U młodszych dzieci mamy doczynienia z uzębieniem mlecznym i  mieszanym, natomiast u nastolatków – z uzębieniem stałym. Moment rozpoczęcia leczenia ma ogromny wpływ na jego przebieg i efekty, ponieważ w młodszym wieku możemy jeszcze wpływać na wzrost i kształtowanie kości, a w starszym – głównie korygować ustawienie zębów.

Cele leczenia

• Wpływ na rozwój szczęki i żuchwy – w młodym wieku możliwe jest stymulowanie wzrostu lub hamowanie nadmiernego rozwoju kości.

• Zapobieganie poważnym wadom w przyszłości – wczesne leczenie może uchronić dziecko przed koniecznością długotrwałej i bardziej skomplikowanej terapii w wieku nastoletnim czy dorosłości.

• Kontrola miejsca dla zębów stałych – aparaty mogą pomóc utrzymać prawidłowe warunki dla wyrzynania się nowych zębów.

Najczęstsze wskazania do leczenia u dzieci

• zgryz krzyżowy,

• tyłozgryz,

• przodozgryz,

• nadmierne stłoczenia,

• nieprawidłowe nawyki (np. ssanie kciuka, oddychanie przez usta).

Metody leczenia

• aparaty ruchome (np. płytki ortodontyczne),

• aparaty czynnościowe wspierające rozwój kości,

• proste aparaty stałe stosowane w określonych przypadkach.

Cele leczenia

• Korekta ustawienia zębów stałych – wyrównanie zębów, zamknięcie szpar i poprawa estetyki.

• Stabilizacja zgryzu – w tym wieku wzrost kości powoli się kończy, dlatego skupiamy się na uzyskaniu stabilnego ustawienia warunków zgryzowych.

• Przygotowanie do leczenia interdyscyplinarnego – np. przed protetyką, implantologią czy chirurgią ortognatyczną.

Najczęstsze wskazania do leczenia u nastolatków

• stłoczenia zębów stałych,

• szparowatość,

• wady zgryzu wymagające pełnej korekty,

• asymetrie łuków zębowych.

Metody leczenia

• aparaty stałe (metalowe, estetyczne, samoligaturujące),

• alignery (przezroczyste nakładki),

• leczenie wspomagane miniimplantami ortodontycznymi,
• w wybranych przypadkach – przygotowanie do leczenia chirurgicznego.

1. Możliwość wpływu na wzrost – u dzieci ortodonta może modyfikować rozwój szczęki i żuchwy, u nastolatków wzrost jest już zakończony.
   
2. Rodzaj aparatów – dzieci najczęściej korzystają z aparatów ruchomych i czynnościowych, nastolatki z aparatów stałych.
   
3. Cele leczenia – u dzieci profilaktyka i zapobieganie pogłębianiu się wad, u nastolatków pełna korekta i estetyka.
4. Czas leczenia – wczesne leczenie może skrócić i uprościć terapię w wieku starszym.

Polskie Towarzystwo Ortodontyczne zaleca pierwszą wizytę kontrolną około 7. roku życia, czyli w momencie pojawienia się pierwszych zębów stałych. Nie oznacza to, że każde dziecko od razu potrzebuje aparatu – ale ortodonta oceni rozwój i wskaże optymalny moment na rozpoczęcie terapii. 

Jednakże, w wielu przypadkach warto udać się wcześniej na pierwszą wizytę dziecka u ortodonty. Szczególnie, kiedy rodzice mają wady zgryzu i zauważają pierwsze sygnały sugerujące, że dziecko również będzie mieć taką wadę zgryzu. Jak również, kiedy dziecko nieprawidłowo układa język, sepleni czy niewłaściwie układa język podczas przełykania. 

Ortodoncja u dzieci i u nastolatków różni się przede wszystkim zakresem możliwości terapeutycznych. W młodszym wieku możemy aktywnie wpływać na rozwój kości i korygować wady w zarodku. U nastolatków leczenie skupia się na korekcie ustawienia zębów i stabilizacji zgryzu.

Najważniejsze to nie odkładać pierwszej wizyty u ortodonty – im wcześniej wada zostanie wykryta, tym łatwiej ją skorygować.